Dr. Maviş Emel Kulak Kayıkcı

İşitme-Konuşma-Ses Bozuklukları Uzmanı

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

Kulak Burun Boğaz ABD

Odyoloji&Konuşma Bozuklukları Bölümü

Tel: 0312 3051436

SEREBRAL PALSİ

KONUŞMA VE DİL BOZUKLUKLARI

Serebral palsili çocuğun tedavisi çok geniş amaçları kapsamaktadır. Serebral palsili çocuğa olan tedavi yaklaşımları sistematik hale getirilemez; çünkü her bireyin olduğu gibi her serebral palsili çocuğun da kendine ait özellikleri vardır. Serebral palsili çocuğu her yönden anlayabilmek için çocuğun büyüme potansiyelini ve büyüme paternini de bilmek gerekmektedir. Serebral palsili çocuğun büyüme paternleri ayrı ayrı ele alınmamalıdır, bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Birçok serebral palsi vakasında görülen bilateral kortikobulbar disfonksiyon nedeni ile oromotor disfonksiyon ile ilişkili anartrik/dizartrik konuşma bozuklukları sık görülmektedir. Artikülasyon bozukluğu ve konuşmanın anlaşılırlığının bozulması serebral palsili çocukların %38’inde görülmektedir (1,2). Tam olarak sayısı bilinmese de serebral palsili çocukların %20’i sözel iletişim kuramayacak şekilde ciddi iletişim problemleri yaşamaktadır. Serebral palsili çocukların hareket sınırlılığı olduğu için çevredeki bireyler ile iletişime geçme konusunda sıkıntı yaşadıklarında daha karmaşık konuşma paternleri içeren linguistik becerileri geliştiremeyebilirler (3). Mental retardasyon ile ilişkili olarak verbal entellektüel limitasyonlar ile birlikte dil bozuklukları da görülür. Beslenme güçlükleri, yutma bozukluğu, salya kontrolünün olmaması gibi oromotor problemler beslenme ve büyümeyi, oral sağlık, solunum, fonasyon ve artikülasyon koordinasyonunu ciddi şekilde olumsuz yönde etkileyebilir (4-12). Serebral palsili çocukların yaklaşık %12’sinde görülen işitme kaybı da konuşmayı olumsuz yönde etkileyebilmektedir (13).

Dizartri, serebral palsi’de en sık karşılaşılan, fonksiyonel konuşmayı engelleyebilen konuşma problemidir (14). Serebral palside karşılaşılan dizartri’de ençok konuşma sinyalinin fonetik özelliğine odaklanılır. Ünlü ve ünsüz seslerin distorte veya bozuk söylenmesi, hipernazalite en sık karşılaşılan problemler arasındadır (15). Ciddi dizartisi problemi olan bireylerde alternatif-yardımcı iletişim yöntemlerinin kullanılması yararlı olabilir. Konuşma terapisti, serebral palsili çocukta görülen konuşma-dil probleminin oromotor bozukluklara mı yoksa bilişsel fonksiyon bozukluklara mı bağlı olduğunu değerlendirerek uygun terapi yaklaşımını belirleyebilir.

Konuşma terapisi sırasında normal dil gelişimi takip edilmelidir. Dil gelişimi açısından alıcı ve ifade edici dil arasındaki etkileşim önemlidir. Alıcı dil, çocuğun gelen uyarıları fark etmesi ve dikkatinin artması ile gelişir. İfade edici dil, çocuğun refleksif olarak ağlaması ile başlayarak normal dil gelişimini takip ederek gelişir. Alıcı ve ifade edici dilin uygun bir denge içerisinde kullanılması ile konuşma gelişir.

Çiğneme, emme ve yutma refleksleri konuşmanın temelini oluşturan primitif reflekslerdir. Bu fonksiyonlar serebral palsili çocuğun hayati fonksiyonlarını devam ettirmek üzere serebral palsili çocukta mevcuttur; ancak konuşma için yetersiz kalmaktadır.

İyi bir konuşma paterni iyi beslenme ve solunum paternleri ile sağlanabilir.

Konuşma terapisi, serebral palsili çocukların konuşma, jest-mimik, iletişime yardımcı yöntemler (alternatif-yardımcı iletişim araçları) ile bağımsız bir şekilde iletişim kurmalarını amaçlamaktadır. Serebral palsili çocukların problemleri bireyden bireye değişiklik gösterdiği için universal olarak kabul gören bir tedavi yaklaşım modeli yoktur. Konuşma terapisi, konuşma, ifade ve alıcı dilin iyileştirilmesi, çocuğun konuşma becerisi geliştirmesine yardımcı olmak (soru sorma, yanlış anlaşılmalarda ifadeyi yeniden yapılandırma) üzerine odaklanabilir. Bireysel ve/veya grup eğitimi ile konuşma terapisi uygulanabileceği gibi aile eğitimi ile indirekt olarak da konuşma terapisi yönlendirilebilir.

Konuşma terapisinin içeriği, bireyin iletişim kurma becerisi göz önüne alınarak belirlenmelidir. Bu durumda, bireyin sözel iletişim kurma becerisi ön plana çıkmaktadır. Bazı bireyler, kas kontrolünü sağlayamadıkları için kelimeleri söylerken ağızlarını hareket ettirmede sorun yaşayabilirler.

Konuşma sırasında kullanılan kasların kuvvetlendirilmesi için bazı egzersizler önerilebilir (kelime tekrarlama, gülümseme, ağız açıp-kapama, dil hareketleri, vb). resim kartları kullanılarak bireyin kelime haznesinin arttırılmasına yardımcı olunabilir. Birey, çevresi ile iletişim kurmak üzere resim tahtalarını kullanabilir. Çalışma kitapları ile nesne isimleri, okuma çalışması, yazı yazma ve dinleme becerileri geliştirilebilir. Uygun koşullarda bilgisayar programları da kullanılabilir.

Serebral palsili çocuğa iletişim kurmasında yardımcı olmak için özellikle göz teması son derece önemlidir. Çocuğun dudak hareketlerini daha iyi takip edebilmesi için yavaş konuşulmalıdır. Konuşma sırasında resim, oyuncak veya gerçek nesnelerin kullanılması yararlı olabilir. Resimli kitaplardan okuma yapılabilir. Çocuğa sorular sorularak iletişim süreci içerisine dahil edilmeye çalışılır (Kırmızı topu göster, mavi araba nerede? gibi).

Sözel iletişim kurulamayan ağır vakalarda işaret dili, iletişim tahtaları (resim, kelime, harf içeren) ve/veya bilgisayar yardımı ile çocuğun iletişim kurması sağlanabilir. Serebral palsili çocuğun çevresi ile iletişim kurabilmesi, özellikle kendisi ile ilgilenen kişi açısından da son derece önemlidir. Konuşma terapisi, hem çocuğun hem de çocuğun bakımı ile ilgilenen kişilerin iletişimden kaynaklanan korkularının azalmasına yardımcı olacaktır. Çevresi tarafından anlaşıldığının farkında olan çocuk daha başarılı olabilir (16).

KAYNAKLAR

1. Clarke WM, Hoops HR: Predictive measures of speech proficiency in cerebral palsied speakers. J Commun Disord 13:385-394, 1980

2. Love RJ, Hagerman EL, Taimi EG: Speech performance, dysphagia and oral reflexes in cerebral palsy. J Speech Hear Disord 45:59-75, 1980

3. Beckung E, Uvebrant P: Impairments, disabilities and handicaps in children and adolescents with epilepsy. Pediatri 86:254-260, 1997

4. Reilly S, Skuse D, Poblete X: Prevalence of feding problems and oral motor dysfunction in children with cerebral palsy: A community survey. J Pediatr 129:877-882, 1996

5. Sullivan PB, Lambert B, Rose M, et al: Prevalence and severity of feeding and nutritional problems in children with neurological impairment: Oxford Feeding Study. Dev Med Child Neurol 42:674-680, 2000

6. Waterman ET, Koltai PJ, Downey JC, et al: Swallowing disorders in a population of children with cerebral palsy. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 24:63-71, 1992

7. Blasco PA, Allaire JH, and participants of the Consortium on Drooling: Drooling in the developmentally disabled: Management practices and recommendations. Dev Med Child Neurol 34:849-862, 1992

8. Stallings VA, Charney EB, Davies JC, et al: Nutritionrelated growth failure of children with quadriplegic cerebral palsy. Dev Med Child Neurol 35:126-138, 1993

9. Blasco PA: Oral-motor dysfunction, in Mouradian WE (ed): Promoting Oral Health of Children With Neurodevelopmental Disabilities and Other Special Health Needs. Washington, DC, National Center for Education in Maternal and Child Health, Georgetown University, 2002, pp 144-149

10. Pope JE, Curzon ME: The dental status of cerebral palsied children. Pediatr Dent 13:156-162, 1991

11. Shaw BNJ: The respiratory consequences of neurological deficit, in Sullivan PB, Rosenbloom L (eds): Feeding the Disabled Child. New York, Cambridge University Press, 1996, pp 40-46

12. Green LB, Hurvitz EA. Cerebral Palsy. Phys Med Rehabil Clin N Am 18 (2007) 859–882

13. Russman BS, Ashwal S. Evaluation of the child with cerebral palsy. Seminars in Pediatric Neurology, Vol 11, No 1 (March), 2004: pp 47-57

14. Matthews DJ, Wilson P. Cerebral palsy. In: Molnar GE, Alexander MA, editors. Pediatric rehabilitation. Philadelphia: Hanley & Belfus, Inc.; 1999. p. 193–217.

15. Patel R. Phonatory Control in Adults with Cerebral Palsy and Severe Dysarthria. Augmentative and Alternative Communication. 2002: 18; 2-10.

16.http://www.cerebralpalsysource.com/Treatment_and_Therapy/speech_cp/index.html